คุณกำลังอ่านแบบไม่ได้เข้าสู่ระบบ — อ่านได้ครบทุกอย่าง แต่ความก้าวหน้าและรอบทบทวนจะไม่ถูกบันทึก
เล่ม 2 · บทที่ 13 · ประมาณ 110 นาที
หลักสำคัญของวาทศิลป์
اَلْبَلَاغَة
ไวยากรณ์บอกว่าประโยคไหน “ถูก” ส่วนบะลาเฆาะฮ์บอกว่า ทำไมอัลกุรอานจึงเลือก “แบบนี้” ทั้งที่แบบอื่นก็ถูกเหมือนกัน
จบบทนี้แล้ว คุณจะทำอะไรได้
- บอกได้ว่า بَلَاغَة แยกเป็นสามศาสตร์ — الْمَعَانِي، الْبَيَان، الْبَدِيع — และแต่ละศาสตร์ตอบคนละคำถามกัน
- แยก حَقِيقَة (ความหมายตรง) ออกจาก مَجَاز (ความหมายเชิงเปรียบ) ได้ โดยหา قَرِينَة และ عَلَاقَة ให้เจอ
- จำแนก مَجَاز مُرْسَل / بِالاِسْتِعَارَة / عَقْلِيّ / مُرَكَّب จากอายะฮฺจริงได้
- ชี้องค์ประกอบทั้งสี่ของ تَشْبِيه (مُشَبَّه، مُشَبَّهٌ بِهِ، أَدَاة، وَجْه) และบอกได้ว่าอันไหนถูกละไว้
- อธิบายได้ว่า كِنَايَة ต่างจาก مَجَاز ตรงไหน และรู้จัก التَّعْرِيض กับ التَّوْرِيَة
- อ่าน “การเลือก” ในอายะฮฺได้ — ทำไมเลื่อนคำนี้มาข้างหน้า ทำไมใช้คำไม่ชี้เฉพาะ ทำไมละคำนั้นทิ้ง
- รู้จัก طِبَاق، جِنَاس، سَجْع และเชื่อมกับสัมผัสคล้องจองที่คุณมีอยู่แล้วในภาษาไทย
- เตือนตัวเองได้ว่า مَجَاز ที่ไม่มี قَرِينَة คือประตูบานที่นิกายหลงผิดใช้บิดความหมายอัลกุรอาน
คำศัพท์ที่ต้องรู้ก่อน
เราจะใช้คำเหล่านี้ตลอดทั้งบท ดูผ่าน ๆ ก่อนได้ ไม่ต้องท่องตอนนี้ — เดี๋ยวจะได้เจอซ้ำจนจำเอง
بَلَاغَة วาทศิลป์ — ศิลปะการพูดให้ชัด งาม และพอดี โดยไม่มีคำเกินแม้คำเดียว
บะลาเฆาะฮ์ balāghah
หนังสือให้นิยามว่า คำพูดที่สื่อสารได้ชัดเจน งดงาม สง่า และตัดคำที่ไม่จำเป็นทิ้งหมด
عِلْمُ الْمَعَانِي ศาสตร์ว่าด้วยการเลือกรูปประโยค — เรียงคำแบบไหน เน้นตรงไหน ละอะไรได้
อิลมุลมะอานี ‛ilm al-ma‛ānī
عِلْمُ الْبَيَان ศาสตร์ว่าด้วยการพูดความหมายเดียวได้หลายวิธี — เปรียบเทียบ ยืมคำ พูดอ้อม
อิลมุลบะยาน ‛ilm al-bayān
عِلْمُ الْبَدِيع ศาสตร์ว่าด้วยความงามของถ้อยคำ — คู่ตรงข้าม การเล่นเสียง สัมผัส
อิลมุลบะดีอ์ ‛ilm al-badī‛
حَقِيقَة ความหมายตรงตามตัวอักษรของคำ
ฮะกีเกาะฮ์ ḥaqīqah พหูพจน์ حَقَائِق
مَجَاز ความหมายเชิงเปรียบ — ใช้คำในความหมายที่ไม่ใช่ตัวอักษร
มะญาซ majāz
قَرِينَة เครื่องบ่งชี้ที่บอกว่าห้ามอ่านตามตัวอักษร — ถ้าไม่มี ก็ไม่ใช่มะญาซ
ก่อรีนะฮ์ qarīnah พหูพจน์ قَرَائِن
عَلَاقَة ความสัมพันธ์ระหว่างความหมายตรงกับความหมายเชิงเปรียบ
อะลาเกาะฮ์ ‛alāqah พหูพจน์ عَلَاقَات
اَللَّفْظُ الْمَجَازِيّ ตัวคำที่ถูกใช้ในความหมายเชิงเปรียบ
อัลลัฟซุลมะญาซีย์ al-lafẓ al-majāzī
اَلْمَعْنَى الْمَجَازِيّ ความหมายตามตัวอักษรของคำนั้น ซึ่งถูกยืมมาใช้เปรียบ
อัลมะอ์นัลมะญาซีย์ al-ma‛nā al-majāzī
اَلْمَجَازُ الْمُرْسَل มะญาซที่ใช้คำเดียวแทนสิ่งที่เกี่ยวข้องกัน เช่น เอ่ย “คอ” หมายถึงทาสทั้งคน
อัลมะญาซุลมุรสัล al-majāz al-mursal
اَلاِسْتِعَارَة การ “ยืม” คำหนึ่งมาวางแทนอีกคำหนึ่งที่คล้ายกัน โดยไม่มีอักษรเปรียบเทียบ
อัลอิสติอาเราะฮ์ al-isti‛ārah
اَلْمَجَازُ الْعَقْلِيّ มะญาซที่โยกการกระทำไปให้สิ่งที่ไม่ได้ทำจริง เช่น “คืนและวันวางแผน”
อัลมะญาซุลอักลีย์ al-majāz al-‛aqlī
اَلْمَجَازُ الْمُرَكَّب สำนวนทั้งวลีที่มีความหมายรวมต่างจากคำแต่ละคำ
อัลมะญาซุลมุร็อกกับ al-majāz al-murakkab
تَشْبِيه การเปรียบเทียบสองสิ่งโดยมีอักษรเปรียบ เช่น كَـ หรือ كَأَنَّ
ตัชบีฮ์ tashbīh
مُشَبَّه สิ่งที่ถูกเอาไปเปรียบ
มุชับบะฮ์ mushabbah
مُشَبَّهٌ بِهِ สิ่งที่ถูกใช้เป็นตัวเปรียบ
มุชับบะฮุน บิฮิ mushabbah bihi
أَدَاةُ التَّشْبِيه อักษรเปรียบเทียบ — كَـ (เหมือน) หรือ كَأَنَّ (ราวกับว่า)
อะดาตุตตัชบีฮ์ adāt al-tashbīh
وَجْهُ التَّشْبِيه จุดร่วมระหว่างสองสิ่งที่ถูกเปรียบ — หัวใจของการเปรียบเทียบ
วัจญ์ฮุตตัชบีฮ์ wajh al-tashbīh
اَلتَّشْبِيهُ الْبَلِيغ การเปรียบที่ตัดทั้งอักษรเปรียบและจุดร่วมทิ้ง เหลือสองคำชนกัน จึงแรงที่สุด
อัตตัชบีฮุลบะลีฆ al-tashbīh al-balīgh
اَلتَّشْبِيهُ التِّمْثِيلِيّ การเปรียบที่จุดร่วมซับซ้อนหลายชั้น จนกลายเป็นอุปมานิทัศน์
อัตตัชบีฮุตติมษีลีย์ al-tashbīh al-tamthīlī
كِنَايَة สำนวน — พูดสิ่งหนึ่งเพื่อสื่ออีกสิ่งหนึ่ง โดยความหมายตรงก็ยังใช้ได้
กินายะฮ์ kināyah พหูพจน์ كِنَايَات
تَعْرِيض การพูดอ้อมเชิงตำหนิหรือประชด
ตะอ์รีฎ ta‛rīḍ
تَوْرِيَة การพูดคำที่ผู้ฟังเข้าใจไปทางหนึ่ง แต่ผู้พูดตั้งใจอีกทางหนึ่ง โดยไม่โกหก
เตารียะฮ์ tawriyah
تَقْدِيم وَتَأْخِير การเลื่อนคำมาข้างหน้าหรือถอยไปข้างหลัง เพื่อเน้นความ
ตักดีม วะตะอ์คีร taqdīm wa ta'khīr
قَصْر การจำกัดความหมายให้เหลืออย่างเดียว “เฉพาะสิ่งนี้เท่านั้น”
ก็อศร์ qaṣr
طِبَاق การวางคู่ตรงข้ามไว้ในประโยคเดียว เช่น หัวเราะ–ร้องไห้
ฏิบาก ṭibāq
جِنَاس การเล่นคำที่รูปเสียงเหมือนกันแต่ความหมายต่างกัน
ญินาส jinās
سَجْع ร้อยแก้วที่ท้ายวรรคสัมผัสกัน — ตรงกับ “คำคล้องจอง” ของไทย
สัจญ์อ์ saj‛
ภาษาไทยกับภาษาอาหรับ ตรงนี้ต่างกันอย่างไร
8 หัวข้อ · แบบฝึกหัด 25 ข้อ